Có một câu chuyện nổi tiếng về đàn khỉ.
Người ta nhốt một đàn khỉ vào chuồng, giữa chuồng đặt một chiếc thang, trên đỉnh là nải chuối.
Mỗi lần có con khỉ leo lên lấy chuối, cả đàn đều bị xịt nước lạnh.
Sau vài lần như vậy, đàn khỉ học được một quy tắc:
"Có con nào leo thang thì phải kéo xuống."
Rồi người ta lần lượt thay toàn bộ đàn khỉ bằng những con mới.
Điều thú vị là những con khỉ mới chưa từng bị xịt nước lạnh vẫn lao vào đánh những con định leo thang.
Tại sao?
Chúng không biết.
Chúng chỉ biết mọi con khác đều làm vậy.
Cuối cùng, trong chuồng không còn một con khỉ nào từng bị xịt nước.
Nhưng luật lệ vẫn tồn tại.
"Thấy ai leo thang thì kéo xuống."
Không ai còn nhớ lý do.
Nhưng tất cả vẫn làm theo.
Nhiều năm nghiên cứu phong thủy, địa lý và tâm linh, mình nhận ra ngoài đời thật có rất nhiều "đàn khỉ" như thế.
Khi chia sẻ một góc nhìn khác, một phương pháp đo đạc khác, hay một cách lý giải khác về phong thủy, phản ứng đầu tiên thường không phải là:
"Anh giải thích thêm được không?"
Mà là:
"Không đúng."
"Sai rồi."
"Các cụ không làm thế."
Nếu hỏi tiếp:
"Vậy tại sao các cụ làm như vậy?"
Thì rất nhiều người lại không trả lời được.
Họ chỉ biết:
"Xưa nay vẫn thế."
Có lần sang Anh, vừa nghe mình làm phong thủy, một người lập tức kể:
"Nhà em mang nguyên bàn thờ từ Việt Nam sang."
"Ba bát hương."
"Một bát Phật ở giữa."
"Một bát gia tiên."
"Một bát cho bố em."
Mình chỉ cười.
Không phải vì đúng hay sai.
Mà vì mình biết nếu hỏi:
"Vì sao phải ba bát?"
"Ba bát đó đại diện cho điều gì?"
"Nguyên lý phân chia ở đâu?"
Thì rất có thể câu trả lời cuối cùng vẫn là:
"Nhà em từ xưa đến giờ vẫn làm thế."
Điều đáng sợ nhất không phải là làm sai.
Mà là không biết tại sao mình đang làm.
Người học thuộc quy tắc sẽ chỉ biết lặp lại.
Người nghiên cứu sẽ luôn tìm nguyên lý.
Đó là khác biệt giữa tín ngưỡng và học thuật.
Tín ngưỡng có thể bắt đầu bằng niềm tin.
Nhưng học thuật phải đi tiếp bằng lý giải.
Điều buồn cười là khi tôi nói tới đo đạc, khảo sát, thực địa, thu thập dữ liệu, rất nhiều người lập tức phản ứng:
"Làm gì đo được."
"Phét."
"Không có đâu."
Thậm chí có người còn chụp màn hình hỏi ChatGPT về app đo địa khí rồi kết luận:
"ChatGPT bảo không có thật."
Tôi thấy điều đó giống hệt câu chuyện đàn khỉ.
Một người không biết.
Rồi hỏi một hệ thống cũng chưa từng được học về lĩnh vực đó.
Sau đó dùng sự thiếu hiểu biết của cả hai để chứng minh rằng thứ kia không tồn tại.
Nếu ngày xưa hỏi Internet về rất nhiều bài thuốc gia truyền, nghề thủ công cổ hay bí quyết dân gian, Internet cũng không biết.
Không biết không có nghĩa là không tồn tại.
Trong bất kỳ lĩnh vực nào, từ khoa học, công nghệ cho đến phong thủy, đều cần ba thứ:
Quan sát.
Đo đạc.
Thực chứng.
Các cụ ngày xưa để lại rất nhiều kinh nghiệm quý giá.
Nhưng chính các cụ cũng quan sát và đúc kết từ thực tế chứ không phải từ niềm tin mù quáng.
Nếu các cụ chỉ biết làm theo người đi trước, sẽ không có bất kỳ học thuyết nào được hình thành.
Điều tôi luôn tin là:
Các cụ làm không có nghĩa là đúng tuyệt đối.
Các cụ không làm cũng không có nghĩa là sai.
Điều quan trọng là phải hiểu được vì sao.
Nếu đúng, hãy chứng minh nó đúng ở đâu.
Nếu sai, hãy chỉ ra nó sai ở đâu.
Nếu chưa biết, hãy tiếp tục nghiên cứu.
Đó mới là tinh thần học thuật.
Bởi lịch sử chưa bao giờ tiến lên nhờ những người chỉ biết lặp lại.
Lịch sử tiến lên nhờ những người dám đặt câu hỏi.
Dám đo.
Dám kiểm chứng.
Dám leo lên chiếc thang.
Trong khi rất nhiều người bên dưới vẫn đang hò nhau kéo họ xuống.
Và điều thú vị nhất là:
Đôi khi những người kéo xuống lại không còn nhớ nổi vì sao mình đang kéo.
Họ chỉ biết rằng...
Từ trước đến nay mọi người vẫn làm như vậy.
Bài viết này được hỗ trợ bởi AI và biên tập bởi Thầy Linh. Mọi nội dung đã qua kiểm chứng nguồn trước khi xuất bản.